Het instrument in de zaal
Flamencogitaar versus klassieke gitaar
Hoe een flamencogitaar verschilt van een klassieke gitaar in bouw, houtsoorten, snaarhoogte en klank, en waarom de gitaar het hart van een flamencozaal is.
Boek flamenco bij Casa Sors ↗Kort antwoord
Een flamencogitaar lijkt op een klassieke gitaar, maar heeft een lagere snaarhoogte, dunnere bovenbladen, kleinere klankkasten en minder inwendige bracing. Meestal heeft ze nylonsnaren en een levendiger, rauwer klank. Die bouw past bij flamenco, waar de gitaar boven de schoenen van de dansers uit moet klinken en vaak als ritme-instrument fungeert.
Zelfde familie, andere taak
Wikipedia beschrijft de flamencogitaar als vergelijkbaar met een klassieke gitaar, maar met een lagere snaarhoogte, dunnere bovenbladen, kleinere klankkasten en minder inwendige bracing. Beide gebruiken meestal nylonsnaren. De flamencoversie klinkt helderder en percussiever omdat ze gebouwd is om door zang en voetwerk heen te snijden. Wikipedia koppelt het dunnere bovenblad en de lichtere bracing aan een helderder, percussiever karakter, wat helpt wanneer de hakken van een danser hetzelfde ritme slaan.
De houtsoorten
Wikipedia zegt dat de traditionele flamencogitaar Spaanse cipres, gewone esdoorn of palissander gebruikt voor achter- en zijkanten, met een vurenhouten bovenblad. Cipres geeft de bleke klankkast en het levendiger geluid van een blanca, terwijl palissander de diepere, voller resonerende negra oplevert. Volume is altijd belangrijk geweest, omdat gitaristen boven de bespijkerde schoenen van de dansers uit moeten komen.
Wat Torres veranderde
Wikipedia zegt dat Torres de eerste herkenbaar moderne klassieke gitaren maakte, en dat de meeste akoestische gitaren van vandaag van zijn ontwerpen afstammen. Hij vergrootte de klankkast, maakte het bovenblad dunner, welfde het in beide richtingen en verstevigde het met een symmetrische waaierbracing. Flamencobouwers pasten dat basisontwerp later aan, maakten het nog lichter en hielden het bovenblad percussiever.
Lage snaarhoogte en de slagplaat
Een lage snaarhoogte maakt bepaalde snelle technieken gemakkelijker, en snaargebrom wordt in flamenco niet afgekeurd zoals in klassiek spel. Veel flamencogitaren hebben ook een slagplaat, een golpeador, die het bovenblad beschermt tegen de ritmische vingertikken die golpes heten. Die details verklaren waarom het instrument eruitziet en klinkt zoals het doet.
Torres en de splitsing
Wikipedia zegt dat Antonio de Torres, een van de meest gerenommeerde luthiers, geen onderscheid maakte tussen flamenco- en klassieke gitaren. Het onderscheid ontstond pas nadat Andrés Avelar en anderen klassieke gitaarmuziek populair maakten. Het museumbezoek bij Casa Sors toont dus een gemeenschappelijke voorouder: gitaren van de grote Spaanse bouwers waaruit beide tradities zijn voortgekomen.
Het geheim van de bouwer
Wikipedia vertelt een verhaal waarin een oudere Torres, aan tafel gevraagd naar het geheim van zijn gitaren, zei dat het lag in het gevoel van zijn duim en wijsvinger die hem vertelden of een klankbord goed bewerkt was. Wat er ook waar is van de anekdote, ze wijst op hetzelfde als het museumbezoek: het geluid van een gitaar is een ambachtelijk oordeel, met de hand gemaakt, het ene bovenblad na het andere.
Waar je naar moet luisteren
Luister in de ruimte naar de percussieve rand die Wikipedia beschrijft: een levendiger, rauwer geluid dan dat van de klassieke gitaar, met vingertikken als ritme. Zodra je het hoort, wordt de gitaar de duidelijkste gids voor de puls van de hele avond.
Dit gebruiken in het museum
Wanneer de gids je na de voorstelling door de collectie van Casa Sors leidt, vraag dan of een gitaar een flamenco- of een klassiek instrument is, en hoe je dat kunt zien. Tot de bouwers die de locatie noemt behoren Torres, Ramírez en Esteso, en Wikipedia merkt op dat de splitsing tussen de twee types pas na Torres' tijd ontstond. Het antwoord zit vaak in het bovenblad, de diepte van de klankkast en de kleur van het hout.
Veelgestelde vragen
Gebruiken flamencogitaren nylon snaren?
Meestal wel, net als klassieke gitaren, volgens Wikipedia.
Waarom hebben sommige flamencogitaren een plastic plaat?
Het is een slagplaat, of golpeador, die het bovenblad beschermt tegen ritmische vingertikken die golpes worden genoemd.
Is een flamencogitaar stiller?
Nee. Volume is van oudsher erg belangrijk, omdat gitaristen boven het geluid van de schoenen van de dansers uit moeten komen.
Wat zijn blanca- en negra-gitaren?
Blanca-gitaren gebruiken licht cipressenhout en klinken helderder en percussiever; negra-gitaren gebruiken palissander of andere dichte houtsoorten voor een diepere, vollere klank.
Bronnen